MỘT NĂM VẬN HÀNH CHÍNH QUYỀN 2 CẤP: THÀNH TỰU VÀ NHỮNG ĐIỂM CẦN THÁO GỠ
MỘT NĂM VẬN HÀNH MÔ HÌNH
CHÍNH QUYỀN 03 CẤP:
THÀNH TỰU RÕ NÉT NHƯNG VẪN CÒN NHỮNG “ĐIỂM NGHẼN” CẦN THÁO GỠ
Sau một năm triển khai mô hình chính quyền 3 cấp và
chính quyền địa phương 2 cấp, bức tranh tổng thể cho thấy nhiều gam màu sáng
trong cải cách bộ máy hành chính nhà nước: Bộ máy tinh gọn hơn, vận hành linh
hoạt hơn, hiệu quả phục vụ người dân và doanh nghiệp từng bước được nâng lên.
Tuy nhiên, bên cạnh những kết quả tích cực, thực tiễn cũng đang đặt ra không ít
thách thức cần tiếp tục tháo gỡ để mô hình mới vận hành hiệu quả hơn trong giai
đoạn tới.
Từ những chuyển biến tích cực từ
mô hình chính quyền mới,…
Một năm qua đánh dấu bước chuyển quan trọng trong
tiến trình cải cách tổ chức bộ máy nhà nước ở Việt Nam. Việc vận hành mô hình
chính quyền 3 cấp và chính quyền địa phương 2 cấp không đơn thuần là sự điều
chỉnh về mặt hành chính, mà là một cuộc tái cấu trúc sâu rộng trong quản trị
quốc gia theo hướng tinh gọn, hiện đại, hiệu lực và hiệu quả hơn. Mục tiêu cốt
lõi là giảm tầng nấc trung gian, nâng cao tính chủ động trong điều hành và cải
thiện chất lượng phục vụ người dân, doanh nghiệp.
Thực tiễn cho thấy mô hình mới đã tạo ra nhiều
chuyển biến tích cực. Ở nhiều địa phương, việc cắt giảm khâu trung gian giúp
rút ngắn thời gian xử lý công việc, giảm độ trễ trong thực thi chính sách và
nâng cao tốc độ ra quyết định. Không ít thủ tục hành chính trước đây phải qua
nhiều cấp xét duyệt thì nay đã được giải quyết nhanh hơn, gọn hơn. Cùng với đó,
việc phân cấp, phân quyền rõ hơn giữa các cấp chính quyền góp phần hạn chế tình
trạng chồng chéo chức năng, nhiệm vụ.
Một kết quả đáng chú ý khác là tư duy quản trị
trong đội ngũ cán bộ, công chức đang có sự thay đổi rõ nét. Từ cách tiếp cận
thiên về “quản lý hành chính”, bộ máy đang từng bước chuyển sang mô hình “hành
chính phục vụ”, lấy người dân và doanh nghiệp làm trung tâm. Đây là nền tảng
quan trọng để xây dựng một nền hành chính hiện đại trong bối cảnh chuyển đổi số
quốc gia và yêu cầu nâng cao năng lực cạnh tranh ngày càng mạnh mẽ.
…. Đến những điểm nghẽn đặt ra từ
thực tiễn, đặc biệt ở cấp xã
Bên cạnh những kết quả tích cực, thực tiễn vận hành
cũng bộc lộ nhiều tồn tại cần nhìn nhận thẳng thắn. Một trong những vấn đề nổi
bật là số lượng đơn vị hành chính cấp xã chưa đạt chuẩn vẫn còn lớn. Hiện nay,
vẫn còn 705/3.321 đơn vị hành chính cấp xã, tương đương 21,23%, chưa đạt tiêu
chuẩn theo quy định, chủ yếu do chưa bảo đảm tiêu chuẩn về diện tích tự nhiên[1].
Con số này phản ánh tiến trình sắp xếp đơn vị hành
chính tuy đạt nhiều kết quả nhưng vẫn chưa hoàn thành mục tiêu tối ưu hóa không
gian quản trị. Hệ quả là nguồn lực phát triển tiếp tục bị phân tán, chi phí vận
hành bộ máy gia tăng và nhiều địa phương chưa phát huy được lợi thế kinh tế
theo quy mô trong cung ứng dịch vụ công cũng như phát triển kinh tế - xã hội.
Một vấn đề đáng quan tâm hơn là áp lực đang ngày
càng dồn về cấp xã - cấp chính quyền gần dân nhất, trực tiếp giải quyết phần
lớn công việc liên quan đến đời sống người dân và hoạt động của doanh nghiệp.
Từ đất đai, xây dựng, tư pháp, hộ tịch cho đến giải quyết thủ tục hành chính,
khối lượng công việc ở cấp cơ sở đang gia tăng nhanh chóng.
Trong khi đó, sau sắp xếp tổ chức bộ máy, nhiều địa
phương đang bộc lộ sự mất cân đối trong phân bổ nhân lực. Có nơi khối lượng
công việc rất lớn nhưng nhân lực lại thiếu; ngược lại, có nơi nhân lực tương
đối ổn nhưng chưa phát huy hiệu quả. Một số trường hợp bố trí cán bộ chưa thật
sự phù hợp với chuyên môn, vị trí việc làm và yêu cầu thực tiễn. Điều này khiến
áp lực tại cấp xã ngày càng lớn, đặc biệt ở các địa bàn có tốc độ đô thị hóa
nhanh; vùng sâu, vùng xa, biên giới và hải đảo. Rõ ràng, bộ máy có thể được
thiết kế hợp lý, nhưng nếu nhân lực vận hành chưa đủ mạnh thì hiệu quả cải cách
sẽ khó đạt như kỳ vọng.
Và phải tiếp tục hoàn thiện mô
hình với trọng tâm là con người và năng lực quản trị
Để mô hình chính quyền mới vận hành hiệu quả hơn
trong giai đoạn tới, trọng tâm cần đặt vào hai yếu tố then chốt: tiếp tục hoàn
thiện tổ chức bộ máy và nâng cao chất lượng nguồn nhân lực.
Trước hết, cần tiếp tục rà soát toàn diện các đơn
vị hành chính cấp xã chưa đạt chuẩn để xây dựng lộ trình sắp xếp phù hợp với
điều kiện thực tiễn từng địa phương. Việc sắp xếp cần được thực hiện trên cơ sở
khoa học, bảo đảm hài hòa giữa tiêu chí quy mô, yếu tố lịch sử, văn hóa, đặc
điểm cộng đồng dân cư và định hướng phát triển dài hạn.
Quan trọng hơn, cần tập trung cơ cấu lại và nâng
cao chất lượng đội ngũ cán bộ, công chức, viên chức, đặc biệt ở cấp xã. Cần rà
soát tổng thể việc bố trí cán bộ sau sắp xếp, kịp thời điều chỉnh những trường
hợp chưa phù hợp với vị trí việc làm, chuyên môn, năng lực và yêu cầu nhiệm vụ
nhằm bảo đảm nguyên tắc đúng người, đúng việc.
Song song với đó, cần đẩy mạnh đào tạo, bồi dưỡng
chuyên sâu đối với các lĩnh vực trực tiếp phục vụ người dân và doanh nghiệp như
đất đai, xây dựng, tài chính, tư pháp, hộ tịch, chuyển đổi số và giải quyết thủ
tục hành chính. Việc xây dựng cơ chế tăng cường, biệt phái, luân chuyển cán bộ
có kinh nghiệm từ cấp tỉnh và các sở, ngành về hỗ trợ những địa phương còn khó
khăn cũng là giải pháp cần thiết.
Một yêu cầu không kém phần quan trọng là phải tạo
động lực mới cho khu vực công thông qua chính sách thu hút, trọng dụng nhân
tài. Cần tiếp tục hoàn thiện chính sách tiền lương, phụ cấp và chế độ đãi ngộ
theo vị trí việc làm, kết quả thực hiện nhiệm vụ. Đặc biệt, cần có cơ chế
khuyến khích phù hợp đối với đội ngũ cán bộ, công chức cấp xã - lực lượng đang
ở tuyến đầu trong phục vụ Nhân dân.
Một năm vận hành mô hình chính quyền mới đã mang
lại nhiều kết quả đáng ghi nhận, khẳng định hướng đi cải cách là đúng đắn và
cần thiết. Tuy nhiên, cải cách bộ máy chưa bao giờ là hành trình có điểm dừng
và cũng chưa bao giờ là việc dễ, nếu không muốn nói là rất khó khăn và đương
nhiên, hiệu quả của nó cần phải nhìn xa hơn, rộng hơn chứ không phải một sớm
một chiều hay chỉ một vài khía cạnh. Chỉ
khi tiếp tục tháo gỡ hiệu quả các “điểm nghẽn”, đặc biệt là những vấn đề liên
quan đến tổ chức bộ máy và chất lượng đội ngũ cán bộ ở cấp cơ sở, mô hình chính
quyền mới mới có thể phát huy đầy đủ hiệu quả, trở thành động lực quan trọng
nâng cao năng lực quản trị quốc gia và thúc đẩy phát triển kinh tế - xã hội bền
vững.
Thay cho lời kết
Nhìn
lại một năm vận hành mô hình chính quyền 3 cấp và chính quyền địa phương 2 cấp,
bước đầu cho thấy đây là một lựa chọn đúng hướng trong tiến trình đổi mới hệ
thống quản trị quốc gia. Những kết quả tích cực đạt được là nền tảng quan
trọng, nhưng chặng đường phía trước vẫn còn nhiều việc phải làm để mô hình này
thực sự phát huy đầy đủ giá trị trong thực tiễn.
Cải
cách bộ máy chưa bao giờ chỉ là câu chuyện sắp xếp lại tổ chức hay giảm đầu
mối, mà sâu xa hơn là kiến tạo một nền quản trị hiện đại, vận hành thông suốt,
gần dân, sát dân và phục vụ Nhân dân tốt hơn. Thành công của cải cách sẽ không
được đo bằng số lượng đầu mối giảm đi, mà bằng chất lượng phục vụ được nâng
lên, bằng niềm tin của Nhân dân được củng cố và bằng động lực phát triển mới
được tạo ra cho đất nước.
Kỳ vọng
lớn nhất đặt ra trong giai đoạn tới là xây dựng được một bộ máy thực sự tinh
gọn nhưng mạnh, hiệu lực nhưng linh hoạt, hiện đại nhưng gắn bó chặt chẽ với
thực tiễn. Khi những “điểm nghẽn” hiện nay được tháo gỡ đồng bộ, mô hình chính
quyền mới sẽ không chỉ là động lực cho cải cách hành chính, mà còn trở thành
nền tảng quan trọng đưa đất nước phát triển nhanh, bền vững và vững vàng bước
vào kỷ nguyên phát triển mới.
TS Phạm Đi
[1]
Ban chấp hành Trung ương (Ban chỉ đạo sơ kết 1 năm vận hành mô hình tổ chức
tổng thể của hệ thống chính trị, mô hình chính quyền 3 cấp): ỷ yếu hội nghị sơ
kết 1 năm vận hành mô hình tổ chức tổng thể của hệ thống chính trị, mô hình
chính quyền 3 cấp. Hà Nội, ngày 1 tháng 7 năm 2026.
Nhận xét
Đăng nhận xét